Na tatami nie ma biednych ani bogatych,
podwładnych i zwierzchników.
Są tylko ćwiczący,
równi wobec drogi jaką obrali
i przestrzegający tej samej etyki.

Andre Cognard

UKŁON

Ukłon wykonywany w pozycji seiza – zwany zarei stosuje się przede wszystkim przy wejściu i wyjściu z dojo. Mistrz dojo może w takiej sytuacji wykonać ukłon w pozycji stojącej - ritzurei.

Zarei stosuje się również przy zaproszeniu partnera do ćwiczeń, mówiąc przy tym „Onegaishimasu”. Na takie zaproszenie odpowiada się tym samym gestem i tym samym słowem. Podobnie po zakończeniu ćwiczeń dziękujemy partnerowi słowami: „Domo arigato gozaimashita”, wykonując jednocześnie zarei.

W Europie i kilku szkołach japońskich stosuje się w tej sytuacji ritzurei, co jest traktowane jako forma rozluźniona.

Gdy nauczyciel daje jakąś radę lub wskazówkę, kiedy wchodzi i wychodzi z dojo, kiedy zwracamy się do sempai, kiedy otrzymujemy albo oddajemy hakama, jo i ken od nauczyciela albo sempai stosujemy zarei.

Należy zwrócić uwagę, aby kłaniając się nauczycielowi albo sempai nie odwracać się plecami do kamiza. Przy demonstracji techniki, uke kłania stosując zarei, zaś nauczyciel ritzurei. W tym przypadku stosowane są także luźniejsze formy.

We wszystkich ukłonach kierowanych do kamiza łączymy ręce w pozycji gasho, następnie kładziemy je dość daleko przed sobą. Kłaniamy się tak, aby czoło znalazło się pośrodku rąk, odczekujemy chwilę i powoli podnosimy się.

Aby określić znaczenie ukłonu w praktyce aikido przywołajmy słowa Cognard sensei: „Ukłon jest znakiem szacunku dla innych i dla miejsc, w których ćwiczymy. Jest znakiem uznania dla tych, którzy ćwiczyli przed nami .”

ZACHOWANIE

W szatni, przestrzega się zasad obowiązujących w danym kraju. Jednakże należy być dyskretnym, nie zajmować zbyt wiele miejsca, ponadto wyrazimy szacunek starszym od nas stażem ustępując im pierwszeństwa.

Z szatni do tatami przechodzi się w obuwiu przeznaczonym tylko do tego celu, następnie ustawia się je wzdłuż brzegu tatami. Po wejściu na tatami, należy wykonać ukłon zgodnie z opisanymi wyżej zasadami, a następnie zająć swoje miejsce i pozostać w milczeniu oraz nieruchomo w pozycji seiza. Jak pisze Cognard sensei: „Jedyną prawidłową pozycją w dojo jest seiza. Jest się w pozycji seiza albo jest się w działaniu. Każda inna pozycja powinna być traktowana jako forma rozluźniona. Hanza jest tolerowana pod warunkiem, że plecy są trzymane prosto, a kolana opuszczone. Jednak pożądane jest abyście, jeżeli macie problemy z pozycją seiza, pracowali nad tym, aż będziecie mogli pozostawać w niej tak długo jak to będzie potrzebne.”

Dojo nie jest miejscem przeznaczonym do prowadzenia rozmów, nawet tych, które dotyczą ćwiczeń. 

W każdej sytuacji, należy szanować partnera. Wykonujemy tylko tą technikę, która została wskazana przez nauczyciela. Ćwiczymy skrupulatnie, precyzyjnie i po cichu. Należy być ostrożnym, nie wykonywać zbędnych gestów, uważać, aby nie rzucić swego partnera na innych. 

Kiedy pracujemy z partnerem, staramy się nie dawać rad i o nic nie pytać. Pracujemy w ciszy. Cytując słowa Cognard sensei: „Zrozumienie tego, co się dzieje na zajęciach aikido nie odbywa się poprzez umysł. Jest to praca ciała. Nauczyciel mówi wskazując to, co jest niezbędne do zastosowania danej techniki. Nie warto powtarzać. Co więcej jest partnerowi bardzo niemiło stale słuchać rad. Im więcej się mówi tym mniej się pracuje. Tylko doświadczenie, osobiste doświadczenie poprzez ciało pozwala zrozumieć aikido (jak każdą inną sztukę walki).”

Kiedy rozpoczynamy ćwiczenie, partner starszy stażem ćwiczy jako tori. Partner młodszy stażem ćwiczy jako uke. Następnie partnerzy zamieniają się rolami. Jest tak zawsze, chyba że partner starszy stażem zadecyduje inaczej. W przypadku pracy w grupie postępuje się tak samo. Uczniowie ćwiczą jako tori w porządku hierarchicznym .

NAUCZYCIEL I UCZEŃ

Jak pisze Cognard sensei: „Wobec nauczyciela należy zachować dystans poprzez postawę pełną szacunku wyrażającą się w gestach powściągliwych, uprzejmych i ostrożnych. Nie należy nigdy wołać go ani stawiać mu pytań podczas zajęć (chyba, że was o to poprosi) [...] Ta postawa szacunku nie jest należna tylko nauczycielowi , ale także wszystkim sempai, wszystkim starszym stażem, którzy rozpoczęli przed wami. Dzięki temu można nauczyć się poznawać samego siebie i przyczynić się do zachowania równowagi systemu ćwiczeń ”.

ODZIEŻ

Aikido ćwiczymy ubrani w dogi, osoby posiadające co najmniej stopień 2 kyu noszą także hakama

Dogi powinno być białe i nie powinno mieć widocznej marki handlowej – znaku firmowego. Dogi zakładamy tak aby strona lewa zachodziła na stronę prawą (zarówno u kobiet jak i u mężczyzn). Dogi powinno być zawiązane niezależnie od panujących warunków ćwiczeń. Na rękawie na wysokości ramienia można umieścić imię i nazwisko oraz napis „aikido” wykonane literami japońskimi.

Hakama może być czarna lub granatowa. Powinna zakrywać stopy w naturalnej pozycji, oraz nie powinna się wydawać dłuższa z tyłu niż z przodu. Z tyłu po prawej stronie można umieścić imię i nazwisko wypisane japońskimi literami.

Obi to szeroki pas tradycyjnie używany w Japonii do noszenia pod hakama. Nie wyraża on absolutnie nic jeżeli chodzi o stopień zaawansowania ćwiczącego. Może być w pewnym stopniu pomalowany, powinien jednakże pozostawać w kręgu tradycyjnych dekoracyjnych motywów japońskich.

HIGIENA

Jeśli istnieje taka możliwość przed wejściem na tatami należy umyć co najmniej stopy i dłonie. Paznokcie rąk i nóg powinny być czyste i krótko przycięte. Zranienia paznokciami mimo iż wydają się być błahe, zainfekowane stają się bardzo nieprzyjemne. 

Z powodów bezpieczeństwa podczas ćwiczeń nie nosi się żadnych metalowych przedmiotów. Przed wejściem na tatami należy usunąć noszoną biżuterię, makijaż. Reguły bezpieczeństwa i higieny są egzekwowane, przez sempai.

Opracowano na podstawie „Cywilizacja i sztuki walki albo węzeł na pasie” Andre Cognard na górę strony